Cilat janë të drejtat tuaja themelore sipas Kushtetutës

Të drejtat themelore të njeriut janë baza e çdo sistemi demokratik dhe garantojnë mbrojtjen e dinjitetit, lirisë dhe barazisë së çdo individi. Në Shqipëri, këto të drejta janë të sanksionuara në Kushtetutë dhe në marrëveshje ndërkombëtare ku vendi është palë, si Konventa Europiane për të Drejtat e Njeriut. Këto të drejta vlejnë për çdo person, pa dallim dhe duhet të respektohen nga shteti, institucionet dhe çdo autoritet publik.

Çfarë janë të drejtat themelore?

Të drejtat themelore janë liritë dhe garancitë që çdo individ gëzon për të jetuar me dinjitet dhe siguri. Ato përfshijnë të drejta civile, politike, ekonomike dhe sociale. Këto të drejta nuk janë privilegj, por mbrojtje ligjore që nuk mund të hiqet pa një bazë të fortë ligjore.

Të drejtat kryesore të garantuara në Shqipëri

Ndër të drejtat më të rëndësishme që garantohen janë:

• E drejta për jetën dhe sigurinë personale. Askush nuk mund të privohet nga jeta në mënyrë arbitrare dhe çdo individ ka të drejtë të mbrohet nga dhuna.
• E drejta për liri dhe siguri. Askush nuk mund të arrestohet ose ndalohet pa bazë ligjore dhe pa respektuar procedurat.
• E drejta për një proces të rregullt ligjor. Çdo person ka të drejtë të gjykohet në mënyrë të drejtë, brenda një afati të arsyeshëm dhe nga një gjykatë e pavarur.
• E drejta për privatësi. Jeta private, familjare dhe të dhënat personale janë të mbrojtura nga ndërhyrjet e paarsyeshme.
• Liria e shprehjes dhe e medias. Çdo individ ka të drejtë të shprehë mendimin e tij, brenda kufijve të ligjit.
• Liria e besimit dhe ndërgjegjes. Çdo person ka të drejtë të praktikojë ose jo një fe.
• E drejta e pronës. Prona private është e mbrojtur dhe nuk mund të merret pa kompensim të drejtë.

Kur mund të kufizohen këto të drejta?

Të drejtat themelore nuk janë absolute. Ato mund të kufizohen vetëm në raste të caktuara dhe me ligj, për shembull për sigurinë publike, rendin ose mbrojtjen e të drejtave të të tjerëve. Megjithatë, çdo kufizim duhet të jetë proporcional dhe i justifikuar. Kufizimet arbitrare janë shkelje e ligjit.

Çfarë të bëni nëse ju shkelen të drejtat?

Nëse mendoni se të drejtat tuaja janë shkelur, keni disa mundësi ligjore: Mund të paraqisni ankesë pranë institucioneve përkatëse ose të ndiqni çështjen në gjykatë. Në disa raste, mund të drejtoheni edhe te Avokati i Popullit, i cili trajton shkeljet nga administrata publike.

Nëse nuk gjeni zgjidhje në nivel kombëtar, mund të drejtoheni edhe në Gjykatën Europiane për të Drejtat e Njeriut.

Pse është e rëndësishme të njihni të drejtat tuaja?

Njohja e të drejtave ju jep mundësinë të mbroni veten dhe të reagoni në mënyrë të saktë. Shumë shkelje ndodhin sepse individët nuk janë të informuar dhe nuk ndërmarrin veprime në kohë.

Një qytetar i informuar ka më shumë mundësi të shmangë abuzimet dhe të kërkojë drejtësi.

“Të drejtat themelore nuk janë vetëm parime në letër – ato kanë kuptim real vetëm kur qytetarët i njohin dhe i mbrojnë aktivisht.”
- ekipi Drejtesiaperju.al

Shënim: Ky material është informues dhe nuk zëvendëson këshillimin ligjor të personalizuar sipas situatës suaj.