Ndotja e ajrit: Të drejtat tuaja dhe si të veproni

Ndotja e ajrit është një nga problemet më serioze mjedisore që prek drejtpërdrejt shëndetin dhe cilësinë e jetës së qytetarëve. Në Shqipëri, rritja e trafikut, ndërtimet, industria dhe djegia e mbetjeve janë ndër burimet kryesore të ndotjes. Përveç ndikimit në shëndet, ndotja e ajrit lidhet edhe me të drejtat themelore të qytetarëve, si e drejta për një mjedis të shëndetshëm dhe për mbrojtjen e jetës.

E drejta për një mjedis të pastër

Kushtetuta dhe legjislacioni shqiptar njohin të drejtën e çdo individi për të jetuar në një mjedis të shëndetshëm. Kjo do të thotë që: Shteti dhe institucionet publike kanë detyrimin të monitorojnë dhe të kufizojnë ndotjen, ndërsa bizneset duhet të respektojnë standardet mjedisore. Kjo nuk është vetëm një politikë publike, por një e drejtë që mund të mbrohet ligjërisht.

Kur kemi shkelje të të drejtave?

Shkelje mund të ndodhë kur ndotja tejkalon normat e lejuara dhe institucionet nuk ndërhyjnë ose kur një aktivitet privat shkakton ndotje të vazhdueshme që dëmton shëndetin dhe jetën e banorëve.

Për shembull: djegia e mbetjeve pranë zonave të banuara, emetimet industriale pa kontroll ose ndotja nga ndërtimet intensive pa masa mbrojtëse.

Çfarë të drejtash keni si qytetar?

Në këto raste, ju keni disa të drejta konkrete: Të kërkoni informacion për nivelin e ndotjes dhe aktivitetet që e shkaktojnë atë. Të paraqisni ankesa ndaj institucioneve përgjegjëse. Të kërkoni ndërhyrje për ndalimin e ndotjes. Gjithashtu, në raste të rënda, mund të kërkoni dëmshpërblim për dëmin e shkaktuar në shëndet ose pronë.

Institucionet ku mund të drejtoheni

Në varësi të rastit, mund të paraqisni ankesë pranë: Institucioneve mjedisore dhe inspektorateve përkatëse, bashkisë lokale dhe autoriteteve përgjegjëse për kontrollin e ndotjes. Gjithashtu, mund të drejtoheni në gjykatë nëse problemi nuk zgjidhet administrativisht.

Si të provoni ndotjen?

Provat janë thelbësore për çdo veprim ligjor. Në praktikë, mund të përdorni: Foto dhe video të ndotjes, dëshmi të banorëve, raporte mjekësore që lidhen me ndikimin në shëndet dhe çdo dokument zyrtar mbi nivelin e ndotjes. Sa më e fortë prova, aq më i fortë është rasti juaj.4

Dëmshpërblimi – çfarë mund të kërkoni?

Në rast dëmi të provuar, mund të kërkoni kompensim financiar. Në praktikë: Rastet më të thjeshta mund të kompensohen me disa qindra euro, ndërsa rastet më të rënda (probleme shëndetësore, dëme në pronë) mund të arrijnë në disa mijëra euro ose më shumë. Gjykata vlerëson lidhjen midis ndotjes dhe dëmit të pësuar.

Mosreagimi ndaj ndotjes e përkeqëson situatën dhe ndikon në jetën e përditshme të komunitetit. Një ankesë e dokumentuar mund të çojë në ndërhyrje të menjëhershme dhe përmirësim të kushteve.

Veprimi kolektiv (ankesa nga disa banorë) shpesh ka efekt më të madh. 

“Një mjedis i pastër nuk është luks – është një e drejtë që duhet mbrojtur nga çdo qytetar.”
— ekipi Drejtesiaperju.al

Shënim: Ky material është informues dhe nuk zëvendëson këshillimin ligjor të personalizuar sipas situatës suaj.