Të drejtat e shqiptarëve jashtë vendit - çfarë duhet të dini

Shumë qytetarë shqiptarë jetojnë, punojnë ose studiojnë jashtë vendit. Edhe pse ndodheni jashtë territorit të Shqipërisë, ju vazhdoni të keni të drejta ligjore si shtetas shqiptarë, si dhe të drejta në shtetin pritës sipas ligjeve lokale dhe marrëveshjeve ndërkombëtare. Ky udhëzues përmbledh në mënyrë praktike të drejtat kryesore që duhet të njihni dhe si të veproni në situata të ndryshme.

E drejta për mbrojtje nga shteti shqiptar

Si shtetas shqiptar, keni të drejtë të kërkoni ndihmë nga përfaqësitë diplomatike dhe konsullore të Shqipërisë në vendin ku jetoni.

Ambasadat dhe konsullatat mund t’ju ndihmojnë për:

• Pajisje me dokumente (pasaportë, certifikata)
• Ndihmë në raste emergjente (aksidente, ndalim, humbje dokumentesh)
• Orientim ligjor bazë dhe kontakt me autoritetet lokale

Kjo ndihmë është veçanërisht e rëndësishme në situata urgjente.

Të drejtat në shtetin pritës

Në vendin ku jetoni, ju jeni subjekt i ligjeve lokale dhe keni të drejta sipas statusit tuaj (rezident, student, punonjës, azilkërkues).

Këto përfshijnë: Të drejtën për punë sipas kushteve ligjore, mbrojtje nga diskriminimi, akses në shërbime shëndetësore dhe arsimore, si dhe të drejtën për një proces të rregullt ligjor. Në shumicën e vendeve europiane, këto të drejta janë të mbrojtura nga standarde të larta ligjore.

Të drejtat në marrëdhëniet e punës

Shumë shqiptarë punojnë jashtë vendit dhe është e rëndësishme të dini: Duhet të keni kontratë pune të rregullt. Keni të drejtë për pagesë sipas ligjit lokal, pushime dhe kushte të sigurta pune. Punëdhënësi nuk mund t’ju trajtojë në mënyrë diskriminuese. Në rast shkeljeje, mund të drejtoheni te autoritetet lokale të punës ose në gjykatë.

Të drejtat në rast ndalimi ose problemi ligjor

Nëse përballeni me ndalim ose çështje ligjore jashtë vendit: Keni të drejtë për avokat dhe për t’u informuar për arsyet e ndalimit. Keni të drejtë të kontaktoni ambasadën shqiptare. Ambasada nuk mund të ndërhyjë në vendimet e gjykatave të huaja, por mund t’ju ndihmojë me orientim dhe komunikim.

Të drejtat për dokumente dhe identitet

Ju mund të aplikoni për dokumente shqiptare edhe nga jashtë vendit. Kjo përfshin: Pasaportë, kartë identiteti (në disa raste), certifikata dhe shërbime të tjera përmes ambasadës ose konsullatës. Kjo ju lejon të ruani lidhjen ligjore me Shqipërinë.

Të drejtat për pronën dhe çështjet në Shqipëri

Edhe nëse jetoni jashtë, keni të drejtë të menaxhoni pronat dhe çështjet ligjore në Shqipëri. Kjo mund të bëhet përmes një përfaqësuesi (prokurë). Një avokat mund të ndjekë procedurat në emrin tuaj në gjykatë, kadastër apo institucione të tjera. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për çështje prone, trashëgimie apo kontrata.

Si të veproni në praktikë?

Mbani gjithmonë dokumentet tuaja në rregull dhe njihni të drejtat bazë në vendin ku jetoni. Në raste problemi: Kontaktoni autoritetet lokale, kërkoni ndihmë nga ambasada dhe dokumentoni çdo situatë (komunikime, dokumente, prova). Veprimi i shpejtë është thelbësor për mbrojtjen e të drejtave tuaja.

“Edhe jashtë vendit, të drejtat tuaja mbeten të mbrojtura – njohja e tyre është çelësi për të shmangur problemet dhe për të vepruar saktë.”
— ekipi Drejtesiaperju.al

Shënim: Ky material është informues dhe nuk zëvendëson këshillimin ligjor të personalizuar sipas situatës suaj.