Marrëveshjet ndërkombëtare: Si ndikojnë në të drejtat tuaja

Marrëveshjet ndërkombëtare janë një nga burimet më të rëndësishme të së drejtës dhe ndikojnë drejtpërdrejt në jetën e qytetarëve. Shqipëria është pjesë e shumë konventave dhe traktateve ndërkombëtare që lidhen me të drejtat e njeriut, tregtinë, drejtësinë penale dhe marrëdhëniet ndërkombëtare. Këto marrëveshje nuk janë thjesht dokumente politike: ato krijojnë të drejta konkrete për qytetarët dhe detyrime për shtetin.

Çfarë janë marrëveshjet ndërkombëtare?

Marrëveshjet ndërkombëtare janë traktate që lidhen mes shteteve për të rregulluar çështje të ndryshme, si: Të drejtat e njeriut, bashkëpunimi penal, tregtia, emigracioni dhe mbrojtja e investimeve. Pasi ratifikohen nga Shqipëria, ato bëhen pjesë e sistemit juridik dhe kanë fuqi ligjore.

A vlejnë këto marrëveshje për ju?

Po. Në shumë raste, marrëveshjet ndërkombëtare kanë përparësi ndaj ligjeve të zakonshme në Shqipëri. Kjo do të thotë që: Nëse një ligj kombëtar bie ndesh me një marrëveshje ndërkombëtare të ratifikuar, zbatohet marrëveshja. Kjo është veçanërisht e rëndësishme për të drejtat e njeriut.

Marrëveshjet më të rëndësishme që ndikojnë te qytetarët

Disa nga marrëveshjet kryesore që kanë ndikim të drejtpërdrejtë janë:

• Konventa Europiane për të Drejtat e Njeriut – garanton të drejta si procesi i rregullt ligjor, privatësia, liria e shprehjes dhe mbrojtja nga diskriminimi.
• Marrëveshjet për ekstradimin dhe bashkëpunimin penal – ndikojnë në rastet kur një person kërkohet nga një shtet tjetër.
• Marrëveshjet për njohjen e vendimeve gjyqësore – lejojnë që vendimet e një shteti të njihen dhe zbatohen në një tjetër.
• Marrëveshjet për emigracionin dhe vizat – ndikojnë në lëvizjen dhe të drejtat e shqiptarëve jashtë vendit.

Si ndikojnë konkretisht në jetën tuaj?

Në praktikë, këto marrëveshje ndikojnë në shumë situata: Nëse ju shkelen të drejtat, mund të drejtoheni në Gjykatën Europiane për të Drejtat e Njeriut pas shterimit të mjeteve në Shqipëri.

Nëse jetoni jashtë vendit, marrëveshjet ndërkombëtare mbrojnë të drejtat tuaja si punonjës apo rezident. Në çështje penale, ato përcaktojnë nëse mund të ekstradoheni ose si bashkëpunojnë shtetet për hetime. Në çështje civile, ato mundësojnë njohjen e vendimeve dhe kontratave ndërkombëtare.

Shembuj praktikë

Një qytetar shqiptar që nuk gjen drejtësi në gjykatat shqiptare mund të paraqesë çështjen në Strasburg, bazuar në Konventën Europiane. Një vendim gjykate i marrë në Itali për një shtetas shqiptar mund të njihet dhe zbatohet në Shqipëri përmes marrëveshjeve përkatëse. Një person që punon në Gjermani përfiton nga mbrojtja kundër diskriminimit dhe standardet e punës sipas marrëveshjeve europiane.

Kufizimet që duhet të dini

Jo çdo marrëveshje krijon të drejta direkte për individët. Disa janë më shumë për bashkëpunim mes shteteve dhe zbatohen përmes ligjeve kombëtare. Gjithashtu, për të përfituar nga këto të drejta, shpesh duhet të ndiqni procedura të caktuara ligjore.

Shumë persona nuk janë të informuar për këto marrëveshje dhe nuk i përdorin si bazë për mbrojtjen e të drejtave të tyre. Një tjetër gabim është mosndjekja e procedurave të nevojshme (p.sh. mosshterimi i mjeteve ligjore në Shqipëri para se të drejtoheni në instanca ndërkombëtare).

“Ligji nuk ndalet te kufijtë – marrëveshjet ndërkombëtare janë një mbrojtje shtesë për të drejtat tuaja.”
— ekipi Drejtesiaperju.al

Shënim: Ky material është informues dhe nuk zëvendëson këshillimin ligjor të personalizuar sipas situatës suaj.