Azili dhe mbrojtja ndërkombëtare - të drejtat dhe procedurat

Azili dhe mbrojtja ndërkombëtare janë mekanizma ligjorë që ofrojnë mbrojtje për personat që largohen nga vendi i tyre për shkak të rrezikut serioz për jetën, lirinë ose sigurinë. Shqipëria është pjesë e konventave ndërkombëtare që garantojnë këto të drejta dhe ka procedura të përcaktuara për trajtimin e kërkesave për azil. Ky udhëzues ju shpjegon në mënyrë praktike kush mund të kërkojë azil, si funksionon procedura dhe cilat janë të drejtat gjatë këtij procesi.

Kush mund të kërkojë azil?

Azili kërkohet nga persona që nuk mund të kthehen në vendin e tyre për shkak të: Persekutimit për arsye politike, fetare, etnike ose përkatësie në një grup të caktuar. Rrezikut nga dhuna, konflikti apo kërcënimet serioze për jetën. Në këto raste, personi mund të kërkojë mbrojtje ndërkombëtare në një shtet tjetër.

Llojet e mbrojtjes ndërkombëtare

Në praktikë, ekzistojnë dy forma kryesore:

Statusi i refugjatit – jepet kur personi përballet me persekutim të drejtpërdrejtë.

Mbrojtja plotësuese – jepet kur nuk plotësohen kushtet për refugjat, por ekziston rrezik real për jetën ose integritetin (p.sh. luftë, dhunë e përgjithshme).

Të dyja ofrojnë mbrojtje dhe të drejta të caktuara ligjore.

Si bëhet kërkesa për azil?

Kërkesa për azil bëhet zakonisht në momentin e hyrjes në një shtet ose menjëherë pas saj. Në Shqipëri, ajo paraqitet pranë autoriteteve kufitare ose institucioneve përgjegjëse.

Procedura përfshin: Regjistrimin e kërkesës, intervistën me autoritetet dhe shqyrtimin e rastit bazuar në provat dhe deklarimet e paraqitura. Ky proces mund të zgjasë disa muaj, në varësi të rastit.

Të drejtat gjatë procedurës

Gjatë shqyrtimit të kërkesës për azil, keni disa të drejta të rëndësishme: Të drejtën për të qëndruar në vend deri në marrjen e vendimit. Të drejtën për përkthyes dhe për t’u kuptuar gjatë procesit. Të drejtën për ndihmë juridike dhe për një procedurë të drejtë. Në shumë raste, ofrohen edhe kushte minimale jetese dhe asistencë.

Çfarë ndodh pas vendimit?

Nëse kërkesa pranohet, ju pajiseni me status refugjati ose mbrojtje plotësuese dhe fitoni të drejtën për të qëndruar ligjërisht në vend. Kjo përfshin: Të drejtën për punë, arsim, shërbime shëndetësore dhe dokumente qëndrimi.

Nëse kërkesa refuzohet, keni të drejtë të ankoheni dhe të kërkoni rishqyrtim.

Shembuj praktikë

Një person që largohet nga një zonë konflikti mund të përfitojë mbrojtje plotësuese për shkak të rrezikut të përgjithshëm. Një individ i persekutuar për bindje politike mund të përfitojë status refugjati nëse provon rrezikun personal. Këto raste vlerësohen individualisht nga autoritetet.

Kufizimet dhe refuzimet

Jo çdo kërkesë për azil pranohet. Refuzimi mund të ndodhë kur: Nuk provohet rreziku real, personi vjen nga një vend i sigurt ose ka dhënë informacion të pasaktë. Në këto raste, mund të kërkohet largimi nga vendi, por zakonisht ekziston e drejta për apel.

Gabimi më i zakonshëm është mosparaqitja e provave ose deklarime të paqarta gjatë intervistës. Gjithashtu, shumë persona nuk kërkojnë ndihmë juridike në kohë.

“Azili është një e drejtë për mbrojtje – por kërkon procedurë të saktë dhe prova të qarta për të pasur sukses.”
— ekipi Drejtesiaperju.al

Shënim: Ky material është informues dhe nuk zëvendëson këshillimin ligjor të personalizuar sipas situatës suaj.